Anayasa madde 46 :"devlet ve kamu tüzel kişileri, kamu yaranın gerektirdiği hallerde karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usüllere göre kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetki verir. Kamulaştırma bedelinin hesaplanma tarz ve usüleri kanunla belirlenir. Kanun, kamulaştırma bedelinin hesaplanma bedelinin tespitinde vergi beyanını, kamulaştırma tarihindeki resmi mekanlarca yapılmış kıymet taktirlerini, taşınmaz malların birim fiyatlarını ve yapı maliyet hesaplarını ve diğer objektif ölçüleri dikkate alır. Bu bedel ile vergi beyanındaki kıymet arasındaki farkın nasıl vergilendireceği kanunla gösterilir. Kamulaştırma bedeli, nakden ve peşin olarak ödenir. Ancak tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin gerçekleştirilmesi yeni ormanların yetiştirilmesi kıyıların korunması ve turizm amacıyla kamulaştırılan topraklarının bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanununun taksitle ödemeyi öngörebileceği bu hallerde, taksitlendirme süreci 5 yılı aşamaz; bu takdirde taksitler eşit olarak ödenir ve peşin ödenmeyen kısım , devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddine bağlanır.
Kamulaştırılan topraktan, o toprağı doğrudan doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanların bedeli peşin ödenir.
Anayasanın 46. Maddesi, kanuna atıfta bulunuyor. Daha önce 6830 sayılı kamulaştırma yasası 1983 'e kadar uygulandı. Fakat yasadaki bazı eksiklikler tesbit edilerek 4.11.1983 tarihinde kabul edilen 2942 sayılı kamulaştırma yasası çıkartıldı. Yasanın dayandığı temel kaynak anayasadır. Kamulaştırma kanunu 41 maddeden oluşur, gerisi geçici maddelerdir.
Madde 1: Amaç ve kapsam
Madde 2: Kanunun uygulanmasındaki idare
Madde 3: Kamulaştırmanın şartları vardır. Kesinlikle kamulaştırmanın yapılabilmesi için anayasa 46'da saydığımız kamu kurum ve kuruluşları kamulaştırma yapma yetkisine sahiptirler. Bunların dışında kamulaştırma yapamaz.
Madde 4: İrtifak hakkı ile ilgilidir. Bir taşınmaz malın kamlaştırılması yerine o taşınmaz malın derinliğine, hem üst kısımda, hem de zemin altında belli bir derinlikte onu belirtmek zorunluluğu vardır.
Madde 5: Kamu yararı verecek merciler:
a) Kamu idareleri ve kamu tüzel kişileri;
a-1) 3. Maddenin 2. Fıkrasında sayılan amaçlarla yapılacak kamulaştırmalarda ilgili bakanlık.
a-2) Köy yararına kamulaştırmada köy ihtiyar kurulu.
a-3) Belediye yararına kamulaştırmada belediye encümeni.
a-4) İl özel idaresi yararına kamulaştırmada belediye encümeni.
a-5) Devlet yararına kamulaştırmada il daimi encümeni.
a-6) Y.Ö.K. yararına kamulaştırmada Y.Ö.K.
a-7) Üniversite, T.R.T.,Atatürk kültür, dil ve Tarih yüksek kurumu yararına kamulaştırmada yönetim kuralları.
a-8) Aynı illere bağlı birde çok ilçeye bağlı köyler ve belediye yararına kamulaştırmada ilçe idare kurulu.
a-9) Bir il sınırı içindeki birden çok ilçeye bağlı köyler ve belediyeler yararına kamulaştırmada il idare kurulu.
a-10) Aynı illere bağlı birden çok kamu tüzel kişileri yararına kamulaştırmada bakanlar kurulu. Madde 6 :Onay mercii. Kamulaştırmanın yapılabilmesi için kamu yararı kararının alınması lazımdır. Kamu kararı alınmaz, fakat o ilgili yerde, o işe yönelik daha önceden belirlenmiş imar planları varsa bu sefer kamu yararı kararı alınması yerine imar planlarına dayanarak sadece kamulaştırma işlemine başlama kararıdır. İmar planı kapsamı dışındaysa yapılacak olan hizmetler, kamu yararı kararı; imar planı dahilinde ise ve imar planında o işe yönelik ayrılmış ve özel kişiler adına tescilliyse imar planına dayanılarak bu yerlerde kamulaştırma yapılabilir.
Madde 7: Kamulaştırmadan önce yapılacak işlemler ve idare şerh:
Kamulaştırma yapan idare önce o malın sınırlarını belirleyen yani kadastro paftasını alması gerekir. Amacı ne ise o taşınmazın bir kısmını veya tamamını ise ona göre planını hazırlar. Kamulaştırmanın başlaması için kamu yararına bir işlemin başlaması gerekir. Daha sonra ilk iş olarak sınırlarının belirlenmesi, kadastrodan alınacak paftalar. Arsanın sınırlarını, yüzölçümünü ve cinsinin ölçekli planı yapılır veya yaptırılır. Ardından taşınmazın sahiplerini, tapu kaydı yoksa bunların zilyetlerini yada bunların adreslerini, tapu, vergi ve nüfus kayıtları veya ayrıca harican yaptıracağı araştırma ile belgelere bağlamak suretiyle tespit ettirilir. İlgili vergi dairesinin isteği üzerine vergi dairesinden adres istenir ve vergi beyanları alınır.